Teknik Bilgiler

AG PANOLARI

1. GENEL

1.1. Konu ve Kapsam

OG/AG Dağıtım Transformatörlerinden A.G dağıtım şebekelerini beslemek için kullanılacak metal mahfazalı AG Dağıtım Panolarının tasarımı, imali ve deneylerini kapsar.

1.2. Standartlar

Bu kapsamdaki A.G. Dağıtım Panoları ve panoda kullanılacak elektrik cihazı ve malzemeleri, aşağıdaki Türk Standartları (TS) ve Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) Standartlarının yürürlükteki en son baskılarına uygun olarak tasarımlanacak, imal edilecek ve deneyden geçirilecektir.

\

Eşdeğer başka standartlar kabul edilebilir. Bu durumda, teklif sahipleri anılan standardın İngilizce ya da Türkçe kopyasını teklifleriyle birlikte verecektir.

1.3. Yönetmelikler

Panolarının tasarımı ve imalinde;
. "Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği",
. "Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği",
. "Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği"nin
yürürlükteki en son baskılarının ilgili hükümlerine uyulacaktır.

1.4. Çalışma Koşulları

Malzeme Listesinde aksi belirtilmedikçe, sipariş konusu Panolar aşağıda belirtilen çalışma koşullarında kullanılmaya uygun olacaktır. Tablo -1-

2. ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER

Malzeme Listesinde aksi belirtilmedikçe, Panolar aşağıda belirtilen elektriksel özelliklere uygun olacaktır.

- Pano girişinde beklenen (prospective) en yüksek kısa devre akımları; Tablo -3b-

2.2. Elektriksel Düzenleme ve Donanımı

Panolar, aksi belirtilmedikçe, EK: 1’de yer alan tek hat şemalarına uygun olarak donatılacak ve aşağıda belirtilen ana ve yardımcı devreler tesis edilecektir. Bunlar;

- Bir adet Ana Giriş,
- Tek hat şemasında belirtilen sayıda üç fazlı besleme çıkışları,
- Bir adet üç fazlı Sokak Aydınlatma Çıkışı,
- Bir adet tek fazlı iç ihtiyaç çıkışı,
- Ölçü devreleri
2.3 Tipler

Aksi belirtilmedikçe güçlerine göre pano tipleri aşağıdaki gibi olacaktır.

DİREK TİPİ: Trafo direğine tesis edilmiş profilden yapılmış bir mesnede montaj edilen Pano.
KAİDE TİP: Harici tiplerde betondan ya da profilden yapılmış bir kaide üzerine, dahili tiplerde ise kablo kanalı üzerine montaj edilen Pano.

3. TASARIM VE YAPISAL ÖZELLİKLER

3.1. Genel

i) Tasarım ve imalat, ilgili standartlara uygun olarak, en yeni teknik uygulamalar ve en iyi işçilikle yapılacak ve güvenlik faktörleri en geniş şekilde dikkate alınacaktır.

ii) Panolarının yapımında kullanılan bütün malzemeler, kullanım yerine ve amacına uygun, normal çalışmada karşılaşılabilecek her türlü mekanik, termik, elektrik zorlamalara ve nem etkilerine dayanıklı bir yapıda olacak ve hiçbir arıza ve kusuru bulunmayacaktır.

iii) Panolarda kullanılan cihazlar, şartnamede belirtilen özelliklerde ve ilgili standartlara ve/veya teknik şartnamelere uygun olacaktır

iv) Pano içindeki cihazlar; tamir, bakım, ayar ve kullanım kolaylığı göz önüne alınarak montaj plakası veya rafına yerleştirilecektir.

v) Dış bağlantı terminallerine kolayca erişilebilecek, kablo bağlantıları kolay ve güvenle yapılabilecektir.

vi) Panolar profilden yapılmış taşıyıcı bir karkas üzerine tesis edilecektir.

vii) Direk Tipi panolar hariç olmak üzere diğer panoların altı, kablo giriş ve çıkışları için açık olacaktır.

viii) Panoların arkası kapalı olacaktır.

ix) Panoların imalatında kullanılacak tüm cıvatalar en az 8x8 kalitesinde olacaktır.

3.2. Koruma Derecesi

Gerilimli bölümlere erişilmesine, katı cisimlerin girmesine ve su sızmasına karşı pano mahfazası IEC 60529'a göre en az aşağıdaki koruma derecelerini sağlayacaktır.

- Bina içi (dahili) : IP 2X
- Bina dışı (harici) : IP 54

NOT: Koruma dereceleri tabanı açık panolarda taban hariç diğer bölümler içindir.

3.3. Sıcaklık Artışı (Isınma)

Panoların tasarımı, iletken kesitleri ile cihaz karakteristiklerinin seçiminde; çevre sıcaklıkları ve güneş ışınımı gibi dış etkenlerle, pano içindeki cihazlar, baralar, kablolar ve akım taşıyan diğer parçalarda, güç kayıpları nedeniyle oluşacak sıcaklık artışları dikkate alınacaktır.

Sıcaklık artış sınırlarının denetlenmesi deneyinde pano içerisinde ölçülen sıcaklık artışı değerleri, IEC 60439-1, Tablo III'de verilen değerleri aşmayacaktır.

3.4. Kısa Devre Dayanımı

Panoların tasarımı ve cihazların seçiminde Tablo:3'de belirtilen kısa devre akımları dikkate alınacak ve panolar anma kısa devre akımlarında oluşacak termik ve dinamik zorlamalara dayanacaktır.

3.5. İç Ark Dayanımı

Pano içinde ark oluşumunu önleyici ve süresini kısaltıcı önlemler alınacaktır. Küçük bir olasılıkla dahi olsa, oluşabilecek bir iç ark durumunda insanların korunması için, mümkün olan en yüksek koruma sağlanacaktır.

3.6. Elektrik Çarpmasına Karşı Koruma

Normal çalışma koşularında gerilimli çıplak iletkenlere yanlışlıkla doğrudan dokunmayı, normalde gerilim altında olmayan fakat bir arıza durumunda gerilim altında kalabilen çıplak metal bölümlere dokunmada canlıların zarar görmelerini önlemek için standartlarda belirtilen koruyucu önlemler alınacaktır.

Elektrik çarpmasına karşı alınacak koruma önlemleri en az aşağıdakileri kapsayacaktır.

3.6.1. Normal İşletmede Elektrik Çarpmasına Karşı Koruma

Panolarda, kumandanın yapılacağı ön yüzde, normal işletmede gerilimli çıplak iletkenlere yanlışlıkla dokunmayı önlemek için bütün güvenlik önlemleri alınacaktır. Bu amaçla engel/mania görevini görecek ön örtüler/kapaklar kullanılacaktır.

Görevli personel tarafından gerilimli durumda (pano enerji altında) iken ön yüzden;

- Anahtarlama cihazlarının açma ve kapama işlemleri,
- Sigorta değiştirme elemanlarının (buşon) değiştirilmesi,
- Salıcıların ayarı,
- Gösterge ve aydınlatma lambalarının değiştirilmesi,
- Göstergeli aletlerin okunması,

tehlike riski olmadan yapılabilecektir.

3.6.2. Arıza Durumunda Elektrik Çarpmasına Karşı Koruma

Pano içinde veya dış devrelerde meydana gelecek arızalarda, panonun ve cihazların gerilim altında kalabilecek bütün çıplak metal bölümlerine, dokunmada elektrik çarpmasına karşı Koruma Topraklaması sağlanacaktır.

i) Koruma Topraklaması; panonun metal bölümlerinin ve panoda kullanılan cihazların gerilim altında kalabilecek bütün çıplak metal bölümlerinin gerekli yerlerde koruma iletkeni (PE) kullanılarak pano içinde tesis edilecek topraklama barasına elektriksel sürekliliği ile sağlanacaktır.

ii) Panonun metal bölümlerinin (kapı, kapak, örtü, v.b diğer metal bölümler) elektriksel sürekliliği, söz konusu metal bölümlere elektrik deşarjı yöntemi ile çakılmış en az M6 ölçüsünde paslanmaz cıvatalar ile her iki ucuna pabuç takılmış uygun kesitte sarı-yeşil bükülgen kablolar ile yapılacaktır. Bu irtibat sırasında kablo pabucu çakma cıvatalara iki somun ve pul arasına yerleştirilecektir.

NOT: Çakma cıvata yerine normal cıvata kaynak edilmesi ile paslanmaz dışında bir malzemeden yapılmış cıvata ve somunlar (kaplama yapılmış olsa dahi) kabul edilmeyecektir.

iii) Koruma devresinin elektriksel kesiksizliği doğrudan veya koruyucu iletken yardımıyla yapılan etkin bağlantılarla sağlanacak ve bazı cihazlar mahfazadan çıkarıldığında geri kalan kısım için koruyucu devrenin sürekliliği kaybolmayacaktır.

iv) Varsa metalden yapılmış kumanda kolları ve cihazların metal bölümleri güvenli ve sürekli olarak koruma devresine bağlı kalacaktır.

v) Mahfazanın metal bölümlerini mekanik olarak birleştirmede kullanılan yöntemler sürekli ve iyi bir iletkenlik sağlayacak ve akacak toprak arıza akımına dayanacak kapasitede olacaktır. İzli rondela kullanılarak koruma devresinin elektriksel sürekliliği sağlanacaktır.

Pano içindeki taşıyıcı profiller, montaj plakaları gibi tüm iç montaj konstrüksiyon elemanları galvanizli saçtan imal edilecek ve boyanmayacaktır.

vi) Panonun alt bölümünde gerek koruma iletkenleri gerekse zırhlı veya siperli kabloların topraklanmasını sağlamak için en az 20x3 mm² kesitte elektrolitik bakırdan yapılmış en az 3 mikron kalınlığında kalay ile kaplanmış bir Topraklama Barası bulunacaktır. Topraklama Barası ile Topraklama Terminalinin elektriksel sürekliliği en iyi şekilde sağlanmış olacaktır.

vii) Koruyucu devrede kullanılacak iletken kesitleri IEC 60439-1, Madde 7.4.3.1.7'de belirtildiği şekilde hesaplanacak ve koruyucu devrenin bütün bölümleri, panoda meydana gelecek arızada oluşabilecek en yüksek termik ve dinamik zorlamaya dayanacaktır.

3.7. Açıklıklar, Atlama Aralığı ve Tırmanma Mesafeleri

i) Panodaki cihazlar arasında, cihazların kendi standartlarında belirtilen açıklıklar bulunacak ve bu açıklıklar normal çalışma koşullarında değişmeyecektir. Cihazlar, ilgili çalışma koşulları dikkate alınarak, standartlarda belirtilen atlama aralığı ve tırmanma mesafesi koşullarını sağlayacak şekilde monte edilecektir.

ii) Baralar, cihazlar arası bağlantılar ve kablo pabuçları gibi gerilimli çıplak iletkenler ve
terminaller için yaklaşım aralıkları ve tırmanma mesafeleri, en azından bunların bağlandıkları cihazlar için belirtilen değerleri sağlayacaktır. Kısa devrelerde baralar ve çıplak bağlantılar arasındaki açıklıklar kalıcı olarak azalmayacaktır.
3.8. Mahfaza ve Bölümleri

i) Mahfaza aşağıdaki özelliklerde olacaktır.

- Mahfazanın tipi : Metal
- Dış tasarım : Dolap tipi
- Montaj şekli : Kaide tipi, Direk Tipi
- Koruma derecesi : Madde 3.2.'de belirtildiği gibi

ii) Panoların temel yapısı (iskeleti); en az 2 mm. galvanizli sacdan imal edilen dikey ve yatay profillerin bağlantı elemanları ile bir araya getirilmesi ile oluşacaktır. Kapı ve kapaklar en az 2 mm. galvanizli sacdan imal edilecek ve pano iskeletine cıvata, somun gibi bağlantı elemanları kullanılarak montaj edilecektir. Kapı ve kapakların taşıyıcı işlevi olmayacaktır. Kaynak kullanılarak yapılacak birleştirmeler kabul edilmeyecektir.

Galvanizli plaka sacdan yapılmış bükümlü profillerden oluşturulacak pano gövdesi de kabul edilecektir.

3.8.1. Çatı

i) Harici tiplerde çatı, yağmur sularının kolayca akması için en az 50 en çok 150 eğimli olacaktır. Çatının dört tarafında gövdeden dışarı taşacak şekilde saçak oluşturulacaktır. Bu saçak, suyun süzülerek içeri girmesini engelleyecek şekilde ters açıya sahip olacaktır.
Kapı açıldığında conta üzerinde birikmesi muhtemel suyun içeri boşalmasını engellemek için ters açıya sahip ayrıca bir eşik daha bulunacaktır. Kapının contası bu eşik üzerine basacaktır.

ii) Dahili tiplerde çatı kapak şeklinde düz olacaktır.

iii) Panoların kolayca kaldırılabilmesi için çatının üst kısmında uygun sayıda taşıma halkası/köşebenti bulunacaktır.

3.8.2. Kapılar

i) Kapı sadece “harici” tip panolarda bulunacaktır.

ii) Kapılar panonun genişliğine bağlı olarak bir veya iki kanatlı, menteşeli ve kilitlenebilir tipte olacaktır. Menteşeler dışarıdan ulaşılamayacak şekilde gizli olacaktır. Pano yüksekliği ne olursa olsun kapı başına en az 3 (üç) adet menteşe kullanılacaktır. Menteşeler, kapı açık veya kapalı konumda iken aşağıdan kaldırıldığında serbest kalmayacak şekilde olacaktır.

iii) Kapılar, burulma, eğilme ve kasılmaya karşı dayanıklı sağlam bir yapıda olacak ve kasa üzerinde sızdırmazlık sağlayacak şekilde eşiklere dayanacaktır. Kapı kenarları su ve toz girmesine karşı, ısı ve dış etkenlere dayanıklı tek parça ve ek noktası bulunmayan poliüretan dökme veya hava yastıklı lastik contalarla donatılacak ve pano üzerinde bütün temas yüzeylerine dayanacak şekilde kapanacaktır.

Contanın işlevini sağlıklı bir şekilde gerçekleştirebilmesi ve kapak yüzeyinin düzlemsel davranmasını sağlamak amacıyla kapı içlerine kuvvetlendirici profiller sabitlenecektir.

iii) Kapılar çalışmayı önlemeyecek şekilde, en az 120° açılacak ve harici tiplerde açık durumda kalmasını sağlayan, rüzgar basıncına dayanıklı bir durdurma düzeniyle donatılacaktır.

iv) Kapıların alt kenarları en az 5 cm yüksekte olacaktır.

v) Kapı kolları ve kilitleme düzeni, yağmur ve kar sularının kilide ulaşmasını önleyecek biçimde olacaktır. Ayrıca gerektiğinde asma kilit takmaya uygun bir düzen bulunacaktır.

vi) Çift kanatlı kapılarda kanatlardan biri diğerinin üzerine binecektir. Altta kalan kanat diğeri kapanmadan önce içten üst ve alt noktadan sürgülenerek sabitlenecektir. Üstteki kanat kapandığında contası alt kapağın oluşturduğu eşik üzerine basacak ve üç noktadan (üst/orta/alt) kilitleme sağlayacaktır.
3.8.3. Ön Örtüler/Kapaklar

i) Ön yüzde enerjili bölümlere doğrudan teması engelleyecek Ön Örtü/Kapak bulunacaktır. Harici tiplerde Ön Örtü/Kapak, kapı arkasında yer alacaktır. Ön Örtü/Kapak, enerjili bölümlere doğrudan teması engelleyeceği gibi anahtarlama düzenlerinde oluşan arklara karşı da koruma sağlayacaktır.

ii) Ön Örtü/Kapak üzerine ana anahtarlama elemanları (AG Kesici, Sigortalı Yük Ayırıcısı ile besleme çıkışlarında kullanılacak Anahtarlı Otomatik Sigortalar) hariç diğer anahtarlama elemanları ve ölçü aletleri montaj edilebilecektir.

iii) Ön örtüler/kapaklar menteşeli/cıvata bağlantılı olacak ve açıldığında pano içinde yer alan cihazların montajı ve demontajı rahatlıkla yapılabilecektir.

3.8.4. Havalandırma

i) Sıcaklık artışı ve terlemeyi önlemek için pano içinde yeterli havalandırma sağlanacaktır. Bunun için panonun alt kısımlarında hava girişini, üst kısımlarında ise hava çıkışını sağlayacak şekilde Madde 3.2.'de belirtilen koruma derecesini sağlayan havalandırma yarıkları/delikleri bulunacaktır.

ii) Harici tip Panolarda; havalandırma için kullanılacak havalandırma yarıkları/deliklerinden toz girişini önlemek için içerden takılıp çıkarılabilen filtreler bulunacaktır. Bu filitreler temizlik amacıyla kolayca takılıp çıkarılabilmesi için kasetler içerisine yerleştirilecektir.

3.8.5. Kablo Giriş ve Çıkışları

i) Aksi belirtilmedikçe panolarda kablo giriş ve çıkışları aşağıdaki tabloda belirtildiği gibi olacaktır.

NOTLAR

1. Dahili tip panolarda panoya giriş, pano üstünde açılacak pencereden 150 mm yüksekliğe kadar uzanan ana baralara kablo/bara irtibatı ile yapılacaktır. Pano üstünde açılacak pencere yalıtkan malzemeden yapılmış kapak ile kapatılacaktır.
2. “Taban”dan kablo giriş ve çıkışı yapılan panoların tabanı açık olacak ve kablo giriş-çıkışları için rakor tesis edilmeyecektir.
3. Direk tipi panolarda kablo giriş ve çıkışları için açılan deliklere su geçirmez özellikte alüminyum rakorlar takılacaktır.
4. Malzeme Listesinde belirtilmesi halinde Ana Giriş, tabandan olabilecektir.

ii) Dış bağlantılar için kullanılan bara ve kabloların, normal işletme ve kısa devre koşullarında bağlantı terminallerine zarar vermesini önlemek için pano içinde gerekli mesnetleme düzenekleri sağlanacaktır.

3.8.6. Panoların Zemine Bağlanması

3.8.6.1 Harici Tip Panolar;

- Kaide Tipi panolar ALICI tarafından yerinde yapılacak beton yada profilden bir kaide üzerine yerleştirilecektir. Bu amaçla panolara ait bazalarda, Panoların kaideye irtibatında kullanılmak üzere M12 civatalar ile yapılacak bağlantıya uygun kuvvetlendirilmiş 4 adet delik yer alacaktır.

- Direk Tipi panolar ALICI tarafından Trafo Direğinde profilden yapılacak bir kaide üzerine yerleştirilecektir. Bu amaçla panolara ait bazalarda, Panoların kaideye irtibatında kullanılmak üzere M12 civatalar ile yapılacak bağlantıya uygun kuvvetlendirilmiş 4 adet delik yer alacaktır.

3.8.6.2 Dahili Tip Panolar;

Dahili tip panolar, aksi belirtilmedikçe, kablo kanalı üzerine yerleştirilecektir. Bu amaçla panolara ait bazalarda, Panoların kaideye irtibatında kullanılmak üzere M 12 civatalar ile yapılacak bağlantıya uygun kuvvetlendirilmiş 4 adet delik yer alacaktır.

3.9. Panonun Düzenlenmesi

i) Panolar önden işletilmeye uygun olarak düzenlenecektir.

ii) Harici tip panolarda mahfazanın ön yüzünde kapı bulunacak, tüm elektriksel bağlantılar ve kabloların mesnetleme işlemleri ön yüzden yapılacaktır.

iii) Dahili tip panolarda kapı bulunmayacak ve tüm elektriksel bağlantılar ve kabloların mesnetleme işlemleri ön yüzden yapılacaktır.

iv) Madde 3.6.1. 'de belirtilen işlemler, dahili tiplerde doğrudan panonun dışından, harici tiplerde ise panonun kapısı açıldıktan sonra yapılacaktır.

v) Cihazlar, normal çalışmada oluşan sıcaklık, elektrik atlamaları, elektromanyetik alanlar, titreşim gibi karşılıklı etkileşimden zarar görmeyecek biçimde yerleştirilecek ve bağlantıları yapılacaktır.

vi) Cihazlar ve dış bağlantı terminalleri; önden yapılacak montaj, kablaj, bakım ve değiştirme işlemleri için kolayca erişilebilecek şekilde yerleştirilecek ve cihazların kumandaları, sigorta elemanlarının değiştirilmesi işlemleri kolayca yapılacaktır.

Dış bağlantı için kullanılan çok damarlı kabloların, damarlarının ayrılması ve damarların uygun şekilde bağlanabilmesi için yeterli alanlar bırakılacaktır.

vii) Termik Manyetik Kesicinin (TMK) açık/kapalı pozisyonunu gösteren konumları ön örtü/kapak üzerinde işaretlenecektir. Kapalı konum için (I), açık konum için (0) sembolleri kullanılacaktır.

viii) Kumanda edilecek cihazların merkez eksenleri tabandan itibaren harici tip panolarda en az 0.3 m. dahili tip panolarda en az 0.4 m. yükseklikte, dış bağlantı terminalleri ise tabandan itibaren harici tip panolarda en az 0.2 m. dahili tiplerde ise en az 0.3 m. olacaktır.

ix) Sigortalı Yük Ayırıcılarında (SYA), ayırıcı açık konumda olmadıkça sigortalara erişilemeyecektir. (Dikey Sigortalı Yük Ayırıcıları için buna gerek yoktur.)

x) Besleme çıkışlarının belirtilmesi için ön örtü/kapak üzerinde etiket yuvaları bulunacaktır. (Besleme çıkışlarında Dikey Sigortalı Yük Ayırıcılı kullanılması halinde buna gerek yoktur.)

3.10. Pano İçi Bağlantılar

3.10.1. Genel

i) Akım taşıyan parçaların bağlantıları, normal çalışmada oluşan sıcaklık artışı, yalıtım malzemesinin eskimesi, elektrodinamik zorlamalar ve titreşimlerden zarar görmeyecek, termik genleşme, farklı metaller kullanılması halinde oluşabilecek elektrogalvanik etkiler dikkate alınacaktır.

ii) Akım taşıyan parçaların bağlantıları yeterli ve sürekli bir temas basıncı sağlayacak usullerle yapılacaktır.

iii) İki cihaz arasındaki bağlantıda ek ve lehimle birleştirme yapılmayacak, bağlantılar sabit terminaller üzerinden yapılacaktır. Kullanılan iletken tipine uygun olmayan terminaller için manşon ve pabuç gibi bağlantı parçaları kullanılacaktır.

Çok telli iletkenlere sahip kabloların bağlantıları için sıkıştırmalı tipte kablo pabuçları kullanılacaktır.

iv) İletkenler, zorunlu olmadıkça, yatay ve düşey olarak, aynı yönde giden bağlantı iletkenleri yan yana ve paralel olarak döşenecek ve dönüşler daire yayı biçiminde yapılacaktır. Yalıtılmış iletkenler, çıplak iletkenlere ve keskin kenarlara değmeyecek ve uygun şekilde tespit edecektir.

v) Pano içinde kullanılacak kablolar aleve ve ısıya dayanıklı özellikte olacaktır.

3.10.2. Ana Baralar

i) Ana baralar dikdörtgen kesitli elektrolitik bakır lamalardan yapılacaktır. Nötr barası kesiti faz barası kesiti ile aynı olacaktır. En az tek hat şemalarında belirtilen kesitlerde olması koşulu ile ana bara kesiti; panodaki sıcaklık artışı, kısa devrelerde meydana gelecek termik ve dinamik zorlamalar ve titreşimlere göre imalatçı tarafından farklı kesitlerde de seçilebilecektir.

ii) Aksi belirtilmedikçe baralar (nötr barası dahil) en az 3 mikron kalınlığında kalay ile kaplanacaktır.
iii) Baralar pano tabanına paralel veya düşey konumda olacak, gerekli sayıda mesnet izolatörleri ile tespit edilecektir. Mesnet izolatörlerinin tepe kuvveti, kısa devrede meydana gelecek dinamik kuvvetlere dayanacak kapasitede seçilecektir. (Oluklu/tarak tipi izolatör kullanılması halinde bunlar mesnetleme noktalarında çift olarak kullanılacaktır.)

iv) Aksi belirtilmedikçe fazlar; R fazı L1, S fazı L2 ve T fazı L3 ile işaretlenecektir.

v) Baralara açılan delikler ve cıvatalı bara bağlantıları DIN 43673 Part 1 ve 2’ye uygun olacaktır.

vi) Besleme çıkışlarında Dikey Sigortalı Yük Ayırıcılarının (DSYA) kullanılması halinde ana bara mesafeleri, IEC 60269-2-1 AMENDMENT 2 2002-01’e uygun olacaktır.

3.10.3. Ara Bağlantılar

i) Giriş ünitesindeki cihazlarla ana bara arasındaki bağlantılar, giriş ünitesi anma akımını taşıma kapasitesine sahip olacak ve pano girişinde beklenen en yüksek kısa devre akımının termik ve dinamik etkilerine dayanıklı olacaktır.

ii) Ana bara ile çıkış ünitelerindeki cihazlar arasındaki bağlantılar, dikdörtgen kesitli veya yuvarlak elektrolitik bakır iletkenlerle veya bakır iletkenli, çok telli, yalıtılmış kablolarla yapılacaktır. Kullanılacak iletkenlerin kesitleri; panonun düzenlenmesi, sıcaklık artışları, anma akımları, kısa devrelerde meydana gelecek termik ve dinamik zorlamalar ve titreşimler dikkate alınarak, imalatçı tarafından saptanacaktır.

iii) Termik Manyetik Kesicinin (TMK) kablo ve bara bağlantılarının kolay ve sağlıklı yapılabilmesi sırasında “Uzatma Baraları”na gerek duyulması halinde, TMK imalatçısı tarafından bu amaç için üretilmiş “Baralar” kullanılacaktır.

3.10.4. Devrelerin Tanıtılması

i) Ana ve yardımcı devre iletkenleri numara, renk veya işaretlerle tanıtılacaktır. Bu işaretleme kablaj şemalarına uygun olacaktır. Tanıtma yalnızca iletken uçlarında yapılacaktır.

ii) Koruma topraklaması devresinde kullanılacak iletkenler (PE) sarı-yeşil çift renkli olacaktır.

iii) Ana ve yardımcı devrelerde kullanılacak nötr iletkenler, açık mavi renkte olacaktır.

3.11. Topraklama Terminali

Panonun dış topraklama sistemine bağlantısı için panonun alt bölümünde, pano gövdesine elektrik deşarjı yöntemi ile irtibatlandırılmış en az M12 ölçüsünde paslanmaz cıvatadan bir topraklama terminali bulunacaktır. Topraklama iletkeninin bağlantısı için iki adet somun ve yaylı rondela terminal üzerine takılmış olarak pano ile birlikte verilecektir. Topraklama terminali toprak işaretiyle işaretlenecektir.

NOT: Direk tipi panolarda Topraklama Terminali, panonun yan dış yüzünde yer alacaktır.
3.12. Ölçü Aletleri
i) Ana Girişte;

ii) Sokak Aydınlatma Çıkışı;

- 1 adet aktif sayaç.

iii) Ana Giriş ve Sokak Aydınlatma Çıkışı devrelerinde tesis edilecek ölçü aletlerinin elektriksel bağlantıları yapılır iken;

- Akım devrelerinde : 4 mm²,
- Gerilim devrelerinde : 2.5 mm² kesitli bakır iletkenli kablolar kullanılacaktır.

iv) Ölçü Aletleri ve teçhizatına ilişkin teknik karakteristikler aşağıda verilmektedir. Malzeme Listesinde aksi belirtilmedikçe söz konusu teçhizatlar belirtilen karakteristiklere uygun olacaktır.

- Voltmetre:
- Ölçme sahası : 250 VAC ve 500 VAC
- Doğruluk sınıfı : 1,5
- Çalışma frekansı : 45-65 Hz
- Sürekli aşırı yüklenme (2 saat) : 1.2 Un
- Kısa süreli aşırı yüklenme : 2xUn
- Bağlantı şekli : Gömme tip, arkadan bağlantılı,
- Boyutları : 96x96 mm./72x72 mm.
- Standartlar : TS 5590/EN 60051-2

- Ampermetre:
- Doğruluk sınıfı :1,5
- Çalışma frekansı : 45-65 Hz
- Sürekli aşırı yüklenme (2 saat) : 1.2x In
- Kısa süreli aşırı yüklenme : 10xIn
- Bağlantı şekli : Gömme tip, arkadan bağlantılı,
- Boyutları : 96x96 mm./72x72 mm.
- Standartlar : TS 5590/EN 60051-2
- Diğer hususlar : Mekanik sıfır ayarlı, trafonun anma akımı kırmızı çizgi ile işaretli

- Aktif Sayaç:
- Nominal gerilim : 3x230/400 VAC
- Bağlantı şekli : 3 faz 4 telli.
- Doğruluk sınıfı : 0,5
- Standartlar : TS EN 61036, TS EN 60687

NOT: Malzeme Listesinde belirtilmesi halinde digital göstergeli ölçü aletleri kullanılabilecektir.

- Akım transformatörleri:
- Primer akım : Tek hat şemasına göre
- Sekonder akım : 5 Amper
- Anma Gücü : 7,5; 10; 15 VA (Yüke göre AG PANO imalatçısı tarafından seçilecektir.)
- Doğruluk sınıfı : 0,5
- Ölçü emniyet katsayısı : 5
- Sürekli termik akım : 1.2xIn
- Kısa süreli termik akım (Ith) : Pano girişinde beklenen en büyük kısa devre akımına uygun.
- Dinamik anma akımı : 2.5xIth

- Enerji Ölçer (Enerji Analizörü)

Enerji Ölçer (Enerji Analizörü) ile;

· En azından faz gerilimleri (faz-faz ve faz-nötr), faz akımları, toplam aktif enerji (kWh), reaktif enerji (kVArh), frekans, güç faktörü, aktif güç (W), reaktif güç (Var), sanal güç (VA) ölçülebilecek ve ekranında izlenebilecektir.
· Faz gerilimi, faz akımı ve toplam akımın minumum ve maksimum değerleri kaydedilecek ve istenildiğinde bu değerlere ulaşılabilecektir.

Enerji Ölçer (Enerji Analizörü) düşük güç tüketimli, AG Pano’nun çalışma koşullarında çalışmaya uygun olacak ve ölçülen parametrelerin doğruluk sınıfı 1.5’dan büyük olmayacaktır. Enerji Ölçer (Enerji Analizörü)’ne değişik oranlarda akım trafolarının bağlantısı mümkün olabilecektir.

ALICI tarafından yukarıda belirtilenlerin haricinde özellikler istenmesi halinde bunlar Malzeme Listesinde belirtilecektir.

3.13. İç İhtiyaç Devreleri

i) Madde 2.3.4'de belirtilen iç ihtiyaç çıkışına aşağıdaki devreler bağlanacaktır.

- Bir adet 1 fazlı güç prizi , (10 A kapasitede)
- İç aydınlatma devresi.

ii) Bağlantılarda;

- Priz devrelerinde en az 2,5 mm²,
- Aydınlatma devrelerinde en az 1,5 mm² kesitli bakır iletkenli kablolar kullanılacaktır.

3.14. İsim Plakası, Ölüm Tehlikesi İhbarları ve Amblem

Panolarda aşağıda belirtilen, isim plakaları, tehlike ihbarları, bağlantı şemaları ve amblem bulunacaktır.

Plakalar ve levhalar paslanmaya dayanıklı malzemelerden yapılacak ve paslanmaz vidalar veya perçinle tutturulacaktır.

Yazılar okunaklı olacak, yazı ve şekiller dış etkilerle silinmeyecek ve solmayacaktır.

i) İsim plakası, panonun ön yüzüne, kolayca görülebilecek ve okunabilecek bir yere konacaktır. İsim plakaları, yapımcının adı ve adresi, imal yılı ve ayı, Alıcının adı sipariş numarası ve malzeme kod numarası, seri numarası, pano gücü, anma akımı, kısa devre dayanıklılığı, koruma derecesi ve standartlarda belirtilen diğer bilgileri içerecektir.

ii) Pano içindeki cihazlar üzerinde, ilgili standartlarında belirtilen bilgileri içeren isim plakaları bulunacaktır.

iii) Panoların kapıları üzerinde ölüm tehlikesi işareti ve uygun yükseklikteki harflerle "ÖLÜM TEHLİKESİ" yazısı bulunacaktır.

iv) Harici tiplerde kapının iç yüzüne, dahili tiplerde dış yan yüzüne yapılacak bir cep içine naylon mahfaza içerisine tek hat şeması konacaktır.

3.15. Korozyona Karşı Önlemler

3.15.1. Genel

Metal bölümler korozyona dayanıklı malzemeden yapılacak ve yüzeyler korozyonu en aza indirecek şekilde işlenecektir.

Korozyona karşı aşağıdaki önlemler alınacaktır:

- Bütün yüzeyler su tutmaz şekilde düzenlenecektir.
- Metal bölümler korozyona dayanıklı malzemeden yapılacak ve yüzeyleri korozyonu en aza indirecek şekilde işlenecektir.
- Akım taşıyan parçalar demir içermeyen metalden yapılacaktır.
- Akım taşıyan ya da yapı elemanı olarak kullanılan alümınyum alaşımları korozyona dayanıklı olacaktır.
- İmalatta kullanılacak malzeme galvanik korozyona yol açmayacak şekilde seçilecek ve düzenlenecektir.
- Demirli parçalar sıcak daldırma usulüyle veya elektro galvanizle kaplanacak veya
boyanacaktır.
- Korozyondan korunacak yüzeyler, düzgün, hasarsız, temiz ve kaplamanın ömrünü azaltan yabancı maddelerden arınmış olacaktır.

3.15.2. Boyama

Metal mahfazalı AG Dağıtım Panoları elektrostatik kaplama yöntemi ile boyanacaktır.

i) Boyanacak yüzeylerdeki, pas ve çapaklar temizlenecek, sivri kenarlar taşlanacak ve pürüzlü yerler zımpara ile düzeltilecektir.

ii) Boyanacak yüzeylerdeki pas ve yağlar, boyama standartlarında belirtilen, kumlama, kimyasal temizleme, v.b metotlarla iyice temizlenecektir.

iii) Elektrostatik boyamada gri renkli (Malzeme Listesinde aksi belirtilmedikçe) RAL 7032 renk kodunda) polyester tipi toz boyalar kullanılacak, kaplama 65 ± 15 mikron kalınlığında olacaktır.

iv) Boyanın niteliği, boya kaplamasının kalınlığı, yüzey üzerinde homojenliği, yapışmanın kontrolu ile belirlenecektir. Ayrıca standartlarda öngörülen diğer deneyler uygulanacaktır.

v) Boya kalınlığı rastgele seçilmiş üç noktada "Boya kontrol aygıtı" ile ölçülecektir. Ortalama kalınlık yukarıda belirtilen değerler arasında olacaktır.

vi) Boya tabakasının kaynaşması rastgele seçilen iki noktada TS 4313/ASTMD 3359'a uygun olarak bant yapıştırma yöntemiyle kontrol edilecektir. Deney sonucu, bu standartlarda yer alan sınıf-4'ten daha kötü olmamalıdır.

3.15.3 Galvanizleme

Galvanizleme işlemi ve galvanize edilmiş yüzeyler üzerindeki deneyler, ISO 1459, 1460, 1461 ve TS 914 standartlarına uygun olarak yapılacaktır. Aksi belirtilmedikçe galvaniz kaplama kalınlıkları TS 914 Çizelge-1'e uygun olacaktır.

Boyanamayan ve sıcak galvaniz yapılamayan küçük parçalar harici tiplerde paslanmaz çelikten, dahili tiplerde ise elektro galvaniz yapılacak veya paslanmaz çelikten olacaktır. Elektro galvaniz kalınlığı 12 mikrondan az olmayacak ve galvanizlemeden sonra uygun bir metotla pasifleme işlemi yapılacaktır.

3.16. Cihazların Ortak Özellikleri

AG PANO’da kullanılacak cihazlar (Termik manyetik kesiciler, sigortalı yük ayırıcıları, akım trafoları, eriyen telli sigortalar, ölçü aletleri, anahtarlı otomatik sigortalar, baralar, vb), varsa ALICI’nın ilgili teknik şartnamelerine yoksa ilgili TSE veya uluslar arası diğer standartlara uygun olacaktır.

KESİCİLER

Yüklü devreleri güvenli olarak açıp kapamaya yarayan sistem elemanlarıdır.

YAĞLI KESİCİLERDE ARKIN SÖNDÜRÜLMESİ

Kesiciye gelen açma kumandası ile birlikte, sabit kontaktan ayrılan hareketli kontak arasında bir ark meydana gelir. Ark yolu üzerinde bulunan ark hücrelerine girer, ark’ın ısı etkisinden dolayı yağda bir miktar yanma olur. Yanmadan dolayı meydana gelen gaz, söndürme hücresi içerisinde basınç dengeleme odasına gider. Bu anda kesicinin içinde meydana gelen basınç, yağı ark yağı söndürme hücresine iter ve arkı söndürür.

SF 6 GAZININ ÖZELLİKLERİ
a) Renksiz, kokusuz ve zehirsiz bir gazdır.
b) Dielektrik dayanma özelliği çok yüksektir.
c) Yanmaz
d) SF 6 normal atmosferik koşullarda gaz halindedir. 1bar basınç altında ve 200C de havadan 5 kat daha ağırdır.

SF 6 GAZLI KESİCİLERDE ARK’IN SÖNMESİ

PUFER SİSTEMİ :
Kesiciye açma geldiğinde hareketli kontağın aşağı inmesi ile hareket eden piston sayesinde kontak altında sıkışan basınçlı SF 6 gazı arkın üzerine püskürtülmesi ile ark söner.

FULARK SİSTEMİ :
Bu sistemde kesme hücrelerinde bulunan basınçlı SF6 gazı hareketli kontağın boşalttığı alanı doldurarak arkı boğması ile söndürülür.

VAKUMLU KESİCİLERİN YAPISI
Vakum hücresi içerisinde biri sabit, diğeri dışarıdan hareket alan Karşılıklı disk şeklinde bakır krom alaşımlı iki kontak ve havası alınmış bir kap ile keramik silindirden oluşur. Basınca dayanıklı fiber porselenden imal edilirler.

VAKUMLU KESİCİLERDE ARK’IN SÖNDÜRÜLMESİ
Kesiciye açma kumandası geldiğinde, kontaklar birbirinden ayrılmaya başlar, iki kontak arasındaki akım sıfıra ulaşana kadar ark devam eder, akım sıfır noktasına gelince ark söner. Vakum hücresi içerisinde biri sabit diğeri dışarıdan hareket alan karşılıklı disk şeklinde BAKIR-KROM alaşımı iki kontak ve havası tamamen alınmış bir kap ile KERAMİK silindirden oluşur.

Bir ucu hareketli kontağın şaftına diğer ucu havası boşaltılmış kaba bağlı olan
metal körük vardır. Bu metal körük; havası alınmış hücre ile dış havanın arasındaki sızdırmazlığı sağlar.

ROLE

Rölenin Tanımı: Arızalı bölgeyi en kısa zamanda servis dışı ederek, arızanın en az seviyede kalmasını ve önceki devrenin (kaynağın) bu arızadan etkilenmesini önlemek.

PRİMER RÖLELEİRN ÇALIŞMA PRESİBİ

Primer röleler elektro manyetik çekme ve itme prensibine göre çalışır. Bir bobin, ters kuvvet yayı ve itme veya çekme işlemini yapan hareketli koldan meydana gelir. Bobinden geçen akımın meydana getirdiği manyetik alanın çekme kuvvetiyle oluşan hareket ile çalışır.

PİRİMER RÖLENİN MUHTEMEL ARIZALARI

İtici çubuk ayarının bozulması.

Hareketli mekanik aksamda oksitlenme.

Akımın bobinde kısa devre.

SEKONDER KORUMANIN AMACI

Akım trafosunun sekonderine bağlanarak çalışması sağlanır. Bu sayede röle OG den yalıtılmış ve primer devre akımı belli oranlarda (Akım trafosu dönüştürme oranı) düşürüldüğü için rölenin akımı da düşer, buna bağlı olarak röle daha küçük yapılır ve çalışma daha hassas olur.

SEKONDER RÖLELERİN MUHTEMEL ARIZALARI

AC bağlantı devresinde bağlantı kablolarından birisinin çıkması ve kopması.

DC bağlantı devresinde kablonun kopması veya çıkması sonucu ait olduğu devrenin çalışması. (Lambanın yanmaması, kornanın çalmaması, kesicinin açılmaması, sinyalizasyonun hiç çalışmaması gibi).

DC Bağlantı devresinde kısa devre olması (Sigorta atar).

Aşırı akım veya toprak rölelerinden birinin arızalanması.

TEKRAR KAPAMA RÖLESİNİN İŞLEVİ

Aşırı akım veya toprak rölesi çalışıp fider kesicisine açma verdiği anda, tekrar kapama rölesine de sinyal gönderir. Bu sinyali, tekrar kapama rölesi değerlendirir; fider kesicisine ayarlanan zaman sonunda tekrar kapama verir. Ayarlanan tekrarlama sayısına göre, kesici arızadan sonra en fazla 2 defa kesiciye kapama kumandası gönderir.

TERMAL KAMERA

AYIRICILAR

Yüksüz devreleri güvenli olarak açıp kapamaya yarayan sistem elemanıdır.

AYRICININ PARÇALARI
a) Şase
b) Mesnet izolatörü
c) Hareketli kontaklar
d) Sabit kontaklar
e) Hareketli kontak iticileri
f) Mekanizma ve kilitleme talimatı
Toprak bıçağı (Hat ayrıcılarında bulunur.)

AYRICILARIN TIPLERI ve ÇEŞİTLERİ

1. Dahili Tip
2. Harici Tip

Monte Edildikleri Yere (Görevlerine) Göre Çeşitleri

Hat Ayrıcısı, Toprak Ayrıcısı
Bara Ayrıcısı, Transfer Ayrıcısı,
Bay – Pass ayrıcısı, Topraklama Ayrıcısı,

1. Hat Ayrıcısı
E.N.H.nın hat başında veya hat sonunda bulunan ayrıcılardır. Bağlı olduğu kesici açık iken açılıp kapatılabilir.

2.Bara Ayrıcısı
Bara kesici ile bara arasında bulunan ayrıcıdır. Alt olduğu kesici kapalı iken açılıp kapatılabilirler.

3. Bay-Pass Ayrıcısı
TEK bara sisteminde kesici ile paralel çalışan ayrıcı olup. Alt olduğu kesici kapalı iken açılıp kapatılabilir.

4.Transfer Ayrıcısı
Çift bara sisteminde ana barayla transfer barayı birleştirir. Alt olduğu kesici kapalı iken açılıp kapatılabilir.

5. Topraklama Ayrıcısı
Gerilim altında bulunmayan elektrik devrelerinin toprakla irtibatını sağlar. Bu tip ayırıcılar; hat ayrıcısı, kesici, bara ayırıcısı, transfer ayırıcısı, bay-pass ayırıcısı varsa karşı tarafın ayrıcısı ve varsa karşı tarafın ayırıcısı açılmadan kapatılamaz.

Yapılarına Göre:
Bıçaklı Ayrıcılar
Sigortalı Ayrıcılar
Güç ayrıcıları

AYRICILARIN MUHTELİF ARIZALARI

Mesnet izolatörü kırık, çatlak olabilir,
İtici kolların kırık olması,
Sabit ve hareketli kontakların ayarının bozulması,
Sabit ve hareketli kontakların deforme olması,
Mekanizma arızaları,
Kilitleme tertibatı arızaları,
Topraklama bıçaklarında kötü temas,

KONDANSATOR

Bir kondansatör basit olarak karşıya konmuş yüzey olarak büyük birbirlerine yakın mesafede iki plakadan ibarettir.Bu plakaları bir bataryanın + ve - uçlarına bağlarsak plakalar arasında bir alan doğacaktır.Plakalar birbirine yakın olduğu müddetçe alan çizgileri (Şekil.1) iki plaka arasında, fakat plakalar arasındaki mesafe büyütülünce alan çizgileri biraz daha dışarı taşıp boşluğa yayılacaktır. (Şekil.2)

Elektrotekniğin temel prensiplerine göre bir bataryanın (+) kutbunda az (-) kutbunda da çok elektronlar bulunmaktadır.
Bu farkı elektron yüklenmesi bataryanın plakalara bağlanmasıyla bataryada karşılıklı dengenin sağlanması için 1 nolu plakadan (+) kutbuna elektron mukabil de (-) kutbundan bir miktar elektron 2 nolu plakaya taşınacaktır.
Böylelikle bildiğimiz elektrik akımı doğmuş olacaktır.Bu akım tabidir ki bataryadaki kutuplarda elektron sayısı eşit oluncaya kadar akacaktır. İşte bu elektron taşıma olayına “Kondansatörün doldurulması” ismi verilir.
Bu kondansatörü bataryadan ayırırsak ve bir telle birbirine bağlarsak bu zaman çok elektron bu-lunan plakadan az elektron bulunan transportu başlar.Tabii iki plakanın elektron sayısı birbirine eşit oluncaya kadar böylece ilk bağlandığı duruma getirilmiş olur.

Acaba aynı deneyi bir alternatif akımla yaparsak ne göreceğiz?
Bir alternatif gerilim, belli bir zaman aralıklarıyla yönünü değiştirmekteydi. O halde elektronu az olan kutup, elektronu çok olan bir kutup haline, diğer taraftan elektronu çok olan kutup da elektronu az olan bir kutup haline durmadan şebeke frekansına bağlı olarak değişecektir.Bu duruma göre mantıken böyle bir şebekeye bağlı kondansatörün de bu kutup değişme olayına ayak uydurması lazım gelecektir.Yani devamlı olarak bir plakadan elektron emilecek, diğer plakaya elektron yolla-nacak, bir müddet sonra şebekenin frekansı ile bu defa aksi yönde elektron yollanacak ve diğerin-den elektron emilecektir.Böylelikle devamlı elektron akışı yönünü değiştirecektir.Yani; alternatif akım akacaktır.Biz burada iki mühim olaya şahit oluyoruz:

1) Doğru gerilimde akım belli bir zaman sonra artık akamaz durumda kalıyor.Çünkü; bir plaka-dan diğerine hiçbir elektron akışı olmuyor.

2) Alternatif gerilimde elektronlar bir plakadan diğerine ve bir miktar sonra da aksi yönde akıyorlar.O halde bu olayı başka bir deyimle şöyle izah edebiliriz. Bir kondansatör doğru gerilim için
sonsuz büyüklükte direnç gösteriyor, fakat alternatif gerilimde belli bir direnç değeri gösteriyor.
Burada bu direncin değerinin nelere bağlı olduğunu incelersek görürüz ki Ohm kanununa göre belli bir gerilimde akım ne kadar büyükse U =I.R bu devrede direncin değeri o kadar küçüktür.Aynı düşünce kondansatör için şu şekilde söylenebilir.

Bir kondansatörde karşılıklı plakalar ne kadar büyükse, o kadar büyük akım geçer.Zira plakaların büyük olması birinden diğerine taşınan elektronların çokluğuna tekabül edecektir.Belli bir zaman biriminde hareket eden bu elektronların çokluğu büyük bir akımın geçmesi demektir.Bu Ohm kanunundaki direncin küçüklüğüne tekabül eder.Fakat burada bir mühim noktayı unutmamak gerek. Zira tatbik edilen alternatif akımın frekansı ne kadar büyükse belli bir zaman biriminde girip gelen elektronların sıklığı çoğalacak, bu da akımın büyümesi demektir.

Yukarıdaki izahatlardan şu mühim neticeyi çıkarmak mümkündür.
Kondansatörün plakalarının yüzeyi daha doğrusu “kapasite” ve tatbik edilen frekans ne kadar büyükse bu kondansatörün alternatif akımdaki direnci o kadar küçüktür.Diğer bir sözle kondansatörün alternatif akımdaki direnci frekansla değişmektedir, denilir.Tabii bu arada kondansatörlerde sadece plakaların yüzeyinin büyüklüğü değil aralarındaki mesafe ve izolasyonun cinsi de rol oynamaktadır.Mesafe ne kadar yakınsa kapasite o kadar büyüktür.İzolasyon maddesinin tesiri sabit bir rakamla izah edilir “dielektrik sabitesi” bu sabitenin yüksekliği kondansatörün kapasitesinin büyüklüğüne tekabül eder.

Bir doğru akımla doldurulmuş kondansatörün içerisinde bir enerji birikintisi olacağı, bunu dol-durmak için de bir gerilim ve akım’a ihtiyaç olduğu muhakkaktır.Bu enerjinin boşaltılmasında da keza kondansatörün kapasitesi doldurulmada tatbik edilen gerilimin büyüklüğü mühimdir, zira doldurma gerilimi ne kadar büyükse akım da o kadar büyük olacaktır. Kondansatörlerin kapasitesi “farad” bunun milyonda birine “mikrofarad”, keza mikrofaradın milyonda birine de “pikofarad” denilir.

TRANSFORMATOR EK DONANIMLARI

transformatör çalışması sırasında yağ seviyesi kontrolü,ısı kontrolü,rutubet emici gibi bazı ek donanımlara ihtiyaç gösterir

TRANSFORMATOR

Alternatif akımda; güç sabit kalmak şartı ile elektrik enerjisinin gerilim ve akımı değerlerini ihtiyaca göre değiştirmeye yarayan aygıtlardır.

Amaçları bakımından yapılış tarzları itibarı ile;

Güç (Dağıtım) Trafoları

Ölçü (Akım ve Gerilim) Trafoları

Özel maksatlı Trafolar

Transformatörün primer sargılarına bir alternatif akım uygulandığında bobinler içerisinde bulunan demir nüvede bir manyetik akı dolaşmaya başlar bu akı demir nüvenin bacağında bulunan sekonder sargıyı keserek manyetik indüksiyon yoluyla bir gerilim indüklenir.

Primer ve sekonder sargılar arasında elektriki bir bağ yoktur. Üç fazlı transformatörlerin çalışma prensibi bir fazlı transformatörler gibidir. Üç fazın sargıları arasında 120? faz farkı vardır.

Transformatörlerde gerilimler sipir sargıları doğru orantılıdır, akımlar ise ters orantılıdır. Bu oran aynı zamanda transformatörlerde boşta dönüştürme oranıdır.

Dağıtım Transformatörlerinin Elemanları;

Demir Nüve; Manyetik akı oluşmasını sağlar.
Primer Sargılar; ince ve çok sipirli olup, transformatörün OG giriş kısmıdır.
Sekonder Sargılar; Kalın ve az sipirli olup, transformatörün AG çıkış kısmıdır.
İzolasyon Yağı; Sarımlar sargılar arası ve gövde tank arası izolasyonu ve soğutmayı sağlar.
Ana tank; Sargıların, nüvenin ve yağın bulunduğu kısımdır.
Rezerve Tankı; Genleşme ve yedek yağ tankıdır.
Yağ Seviye Göstergesi; Rezerve yağ servisini görmek içindir.
Radyatör; Transformatör yağının soğutmasını sağlar.
Tekerlekler; Transformatörü taşımaya yarar.
OG – AG buşingi; OG ve AG fazlarının bağlantı terminallerdir.
Ark boynuzu ; Enerji nakil hatlarında bir gerilim yükselmesinde transformatörü koruyan elemanlardır.
Termometre; Transformatörün ısı derecesini gösterir.
Gerilim Kademe Komütatörü; OG gerilim seviyesini ayarlamaya yarar.
Taşıma Kancaları; Transformatörü montaj ve demontaj işleminde kaldırmaya yarar.

TRANSFORMATÖRLERİN BAĞLANTI ŞEKİLLERİ

Üçgen Baglantı

Özellikleri

Her faza alt sargıların birer ucu birbiri ile birleştirilmiş olup diğer uçlarına diğer uçlarına fazlar tatbik edilir. Birleşme noktasına yıldız noktası veya nötr denir.

YILDIZ BAĞLANTI

ÖZELLİKLERİ

Her faza ait sargıların birer ucu birbiri ile birleştirilmiş olup diğer uçlara fazlar tatbik edilir. Birleşme noktasına yıldız noktası veya nötr noktası denir.

TRAFOLARDA KADEME DEĞİŞTİRME

Trafoların besleme gerilim değeri (Primer gerilimi) değiştirildiğinde sekonder çıkış geriliminin sabit tutulması gerekir. Çünkü müşterilere nominal sekonder gerilimi sağlamak işletmeciliğin esasıdır. Bu nedenle dağıtım trafolarında değişik primer gerilimi karşısında nominal sekonder çıkış gerilimi sağlamak amacıyla kademe değiştirme mekanizmaları ilave edilmiştir. Primer sargılar üzerine yerleştirilmiş bu gerilim ayar sistemi trafo yüksüz iken kullanılır. Genellikle üç kademeli olarak imal edilirler. Prensip, trafonun dönüştürme oranı primer sargılar üzerinden sargı dilimleri çıkarmak ve ilave etmek suretiyle değiştirmektir.

Örnek; (OG AG)
1.Kademe Ş 33.000 Volt
2.Kademe Ş 31.500 Volt 400 Volt
3.Kademe Ş 28.500 Volt

N1=3000 Sarım olsun
N2=40 Sarım olsun

1.DURUM : Trafonun ana şalter çıkışı 420 V okunduğunda trafo hangi kademeye alınması gerekir.